Mục lục
TL;DR: OpenAI cho biết AI của họ đã tạo ra ba kết quả lớn trong toán học, khoa học máy tính và vật lý, đồng thời lần này mời các nhóm chuyên gia bên ngoài hướng dẫn quá trình kiểm chứng các tuyên bố quan trọng.
Ba kết quả được OpenAI mô tả gồm một chứng minh liên quan đến phương trình sóng trong toán học, một thuật toán có thể bác bỏ giả thuyết nền tảng về độ khó tính toán ETH, và một chứng minh tồn tại cho một số lý thuyết trường lượng tử bốn chiều. Đây đều là các tuyên bố có hàm ý sâu rộng nếu được cộng đồng học thuật xác nhận.
Điểm mới không chỉ nằm ở nội dung công bố mà còn ở cách phát hành. Sau những tranh luận về việc các kết quả do AI tạo ra được đưa ra quá nhanh và khó đánh giá, OpenAI nói sẽ để chuyên gia độc lập đóng vai trò “shepherds”, tức người hướng dẫn và giám sát việc xem xét, diễn giải kết quả ở khoa học máy tính và vật lý.
Ba tuyên bố và mức độ công khai khác nhau
Ở toán học, OpenAI nói mô hình của họ đã đưa ra chứng minh cho bài toán local smoothing của phương trình sóng Euclid trong mọi không gian có ít nhất hai chiều. Local smoothing là hướng nghiên cứu về cách sóng trở nên “mượt” hơn khi xét trung bình trong không gian và thời gian.
Theo công ty, chứng minh này còn dẫn tới các kết quả thuộc phạm vi dự đoán của những giả thuyết Kakeya và Stein. Đây là các bài toán khó trong giải tích điều hòa, một nhánh toán học nghiên cứu sóng, tín hiệu và cấu trúc hình học. OpenAI cho biết đã công bố trực tiếp đầu ra của mô hình để nhà nghiên cứu tự kiểm tra và xây dựng cách giải thích.
Với khoa học máy tính, tuyên bố đáng chú ý nhất là ETH, viết tắt của Exponential Time Hypothesis, là sai. ETH là một giả thuyết được tin tưởng rộng rãi, cho rằng không có thuật toán giải bài toán 3-SAT trong thời gian dưới cấp số mũ. Bài toán 3-SAT yêu cầu xác định liệu có cách gán đúng hoặc sai cho các biến để toàn bộ tập điều kiện logic được thỏa mãn hay không.
OpenAI nói đã có một thuật toán tất định đếm chính xác số nghiệm của công thức CNF có độ rộng cố định trong thời gian dưới mũ và dùng không gian bộ nhớ đa thức. Nếu chứng minh này đúng, nó sẽ bác bỏ ETH, từ đó có thể buộc giới lý thuyết độ phức tạp tính toán xem xét lại nhiều kết quả vốn dựa trên giả thuyết này.
Phần vật lý chưa được công bố đầy đủ. OpenAI mô tả đây là chứng minh tồn tại chặt chẽ về mặt toán học cho một số lý thuyết trường lượng tử tương tác bốn chiều, có chứa trường chuẩn và fermion, gồm cả sắc động lực học lượng tử QCD và một phần mở rộng thống nhất của Mô hình Chuẩn trong vật lý hạt.
Chuyên gia độc lập sẽ xem xét các chứng minh
Để đánh giá tuyên bố về ETH, OpenAI cho biết một nhóm độc lập do Russell Impagliazzo, Ramamohan Paturi và Ryan Williams dẫn dắt sẽ xem xét và giải thích chứng minh. Impagliazzo và Paturi là hai người từng tham gia đề xuất ETH vào năm 1999, trong khi Williams là nhà nghiên cứu về độ phức tạp tính toán.
Theo OpenAI, nhóm này yêu cầu công bố tài liệu ngay để cộng đồng có thể cùng kiểm tra. Tài liệu về kết quả khoa học máy tính được nói là gồm phần trình bày đầu ra AI và chứng minh bằng Lean, một hệ thống kiểm chứng hình thức giúp máy tính xác nhận từng bước suy luận theo quy tắc logic định sẵn. Với những hồ sơ kỹ thuật dày đặc như vậy, việc gom nguồn theo một lộ trình có thể giúp người đọc đối chiếu lập luận và theo dõi các bước kiểm tra rõ ràng hơn.
Với phần vật lý, David Gross được OpenAI nêu là người dẫn dắt nhóm giám sát, cùng Michael Douglas, Arthur Jaffe, Igor Klebanov và Nikita Nekrasov. Tuy nhiên, do chi tiết kỹ thuật chưa được công bố đầy đủ, cộng đồng bên ngoài hiện chưa thể đánh giá độc lập toàn bộ tuyên bố này.
Tranh luận không chỉ là chứng minh đúng hay sai
Việc một mô hình AI tạo ra lời giải khác với việc cộng đồng khoa học chấp nhận lời giải đó. Một chứng minh có thể đúng nhưng vẫn cần thời gian để phát hiện lỗi, rút gọn lập luận, chuyển hóa thành dạng con người hiểu được và xác định chính xác hệ quả của nó.
Một hội đồng cố vấn toán học của OpenAI gần đây khuyến nghị các công ty AI không nên áp dụng cách chỉ định một số người được tiếp cận kết quả trước. Theo hội đồng này, cách làm đó có thể tạo bất bình đẳng tiếp cận, mượn uy tín của người được chọn và dẫn tới thiên lệch trong lựa chọn.
Thay vào đó, hội đồng đề xuất công bố kết quả trên kho lưu trữ học thuật, kèm chứng minh được hình thức hóa bằng Lean, thông tin về cách chọn bài toán và hỗ trợ cho những người tham gia kiểm tra, giải thích kết quả. Cách OpenAI phát hành lần này có thêm nhóm chuyên gia giám sát, nhưng vẫn đặt ra câu hỏi về quyền tiếp cận sớm, xung đột lợi ích và cách ghi nhận công sức kiểm tra sau đó.
Vì sao đáng chú ý?
Các tuyên bố này cho thấy cuộc thảo luận về AI trong khoa học đang chuyển từ việc mô hình có thể tạo ra ý tưởng hay không sang việc xã hội học thuật sẽ kiểm định, diễn giải và ghi nhận các ý tưởng đó thế nào. Đặc biệt với các kết quả nền tảng như ETH hay lý thuyết trường lượng tử, quy trình phản biện công khai quan trọng không kém bản thân đầu ra của AI.
Hiện tại, đây vẫn là các kết quả do OpenAI công bố và mức độ xác nhận giữa ba lĩnh vực là khác nhau. Giá trị khoa học lâu dài của chúng sẽ phụ thuộc vào việc các nhà nghiên cứu độc lập có thể kiểm tra, tái dựng và chấp nhận các chứng minh hay không.
Skills Bridge tổng hợp
