Mục lục
TL;DR: Tòa án quận Tokyo đưa ra phán quyết rằng việc dùng AI sao chép trái phép giọng nói của người khác có thể xâm phạm quyền khai thác bản quyền hình ảnh.
Phán quyết được đưa ra trong vụ kiện của diễn viên lồng tiếng Kenjiro Tsuda, người cho rằng một tài khoản TikTok ẩn danh đã dùng AI tái tạo giọng nam trầm đặc trưng của ông trong các video đăng tải trên nền tảng này. Đây được xem là vụ kiện đầu tiên tại Nhật Bản nhằm bảo vệ giọng nói cá nhân trước các bản sao do AI tạo ra.
Thẩm phán Aya Takahashi nhận định giọng nói có thể mang tính biểu tượng cho nhân cách của một người tương tự chân dung. Tuy nhiên, tòa không ra lệnh buộc TikTok gỡ video, vì tài khoản liên quan đã tự xóa nội dung sau khi vụ kiện được nộp vào tháng 11 năm trước.
Tòa xác định phạm vi bảo vệ của giọng nói
Publicity rights là quyền kiểm soát và khai thác thương mại những dấu hiệu nhận diện gắn với một cá nhân, chẳng hạn hình ảnh hoặc danh tiếng. Trong phán quyết này, Tòa án quận Tokyo cho biết việc sử dụng trái phép giọng nói của người biểu diễn có thể cấu thành hành vi xâm phạm quyền này.
Dù vậy, tòa cũng nêu một điều kiện quan trọng: sự bảo vệ được áp dụng khi mục đích sử dụng giọng nói là nhằm khai thác toàn bộ sức hút thương mại của giọng nói đó. Phán quyết không đồng nghĩa mọi giọng AI nghe giống một người đều tự động bị coi là vi phạm; mục đích và bối cảnh sử dụng vẫn là yếu tố cần xem xét.
Trong vụ việc, TikTok lập luận rằng nội dung chỉ dùng một giọng nam chung chung và sự tương đồng với giọng của Tsuda, nếu có, mang tính chủ quan. TikTok cho biết sẽ tôn trọng phán quyết và xem xét các bước tiếp theo sau khi nghiên cứu chi tiết quyết định của tòa.
188 video bị cho là khai thác giọng của Kenjiro Tsuda
Tsuda, 55 tuổi, nổi tiếng với vai Kento Nanami trong anime Jujutsu Kaisen, cho biết 188 video trên tài khoản ẩn danh được đăng từ tháng 7/2024 đến tháng 9 năm trước đã sử dụng giọng nói mà ông mô tả là trầm và đặc trưng, chỉ có thể là của mình.
Tài khoản này dùng ảnh đại diện giống nhân vật do Tsuda lồng tiếng trong Jujutsu Kaisen, đồng thời đăng các video về truyền thuyết đô thị, chủ đề huyền bí và thuyết âm mưu. Việc giữ nhất quán nhân vật và bối cảnh trong nội dung nhiều cảnh bằng AI cũng khiến câu hỏi về quyền kiểm soát các yếu tố nhận diện trở nên đáng lưu ý hơn.
Đội ngũ pháp lý của Tsuda cho rằng tài khoản thu hút sự chú ý nhờ sao chép giọng nói hấp dẫn của một diễn viên nổi tiếng. Chi tiết này có liên quan trực tiếp đến lập luận của tòa về việc khai thác giá trị thương mại của một đặc điểm nhận diện cá nhân.
Áp lực mới với ngành lồng tiếng Nhật Bản
Vụ việc diễn ra trong lúc diễn viên lồng tiếng tại Nhật Bản ngày càng lo ngại công nghệ AI bắt chước giọng nói sẽ ảnh hưởng đến sinh kế và mô hình kinh doanh của ngành. Với nhiều nghệ sĩ lồng tiếng, giọng nói không chỉ là công cụ làm việc mà còn là yếu tố giúp họ được công chúng nhận diện và được tuyển chọn cho các vai diễn.
Trước đó, các diễn viên tại Nhật Bản đã phát động chiến dịch “No More” để phản đối việc dùng trái phép khuôn mặt và giọng nói trong nội dung AI. Yuko Sasaki, giám đốc điều hành Japan Actors Union, từng nhấn mạnh giọng của diễn viên là kết quả của nhiều năm đào tạo và rèn nghề.
Vì sao đáng chú ý?
Phán quyết không chỉ xoay quanh một loạt video đã bị xóa. Nó đặt giọng nói vào khung tranh luận pháp lý vốn thường tập trung vào hình ảnh, tên tuổi và bản quyền, trong bối cảnh công cụ tạo và bắt chước giọng nói bằng AI đang trở nên dễ tiếp cận hơn.
Giới hạn mà tòa nêu ra, đặc biệt yêu cầu về việc khai thác sức hút thương mại, cho thấy các tranh chấp tương tự có thể còn phụ thuộc mạnh vào cách nội dung được sử dụng, mức độ nhận diện của người bị sao chép và lợi ích kinh tế liên quan. Đây là một tín hiệu pháp lý quan trọng cho nghệ sĩ, nền tảng số và các đơn vị phát triển hoặc sử dụng công cụ giọng nói AI tại Nhật Bản.
Skills Bridge tổng hợp
