Mục lục
TL;DR: Académie Goncourt đã rút tiểu thuyết C’était ça ou mourir của Thélyson Orélien khỏi danh sách đề cử giải thưởng Goncourt sau các cáo buộc về việc dùng AI và đạo văn, trong khi tác giả phủ nhận và độ tin cậy của công cụ phát hiện AI vẫn bị tranh cãi.
Quyết định này đưa một cuốn sách từng được khen ngợi vào tâm điểm của tranh luận lớn hơn: liệu các công cụ nhận diện văn bản do AI tạo ra có đủ cơ sở để ảnh hưởng đến sự nghiệp tác giả và các giải thưởng văn học hay không.
Cuốn tiểu thuyết đầu tay của nhà văn Canada gốc Haiti Thélyson Orélien, 38 tuổi, được Grasset xuất bản tại Pháp vào tháng 8. Sách kể ở ngôi thứ nhất về một giáo viên lịch sử - địa lý chạy trốn Haiti giữa bạo lực băng đảng, đi qua 12 quốc gia trước khi tìm được nơi an toàn ở Canada.
Quyết định loại sách và các cáo buộc
Académie Goncourt cho biết việc rút sách nhằm bảo vệ tính toàn vẹn của Prix Goncourt và của chính học viện, vốn có vai trò tôn vinh văn chương do con người viết. Tổ chức này cũng dẫn các cáo buộc đạo văn mới xuất hiện, cùng kết quả phân tích từ một số nhà nghiên cứu và nhà báo mà họ mô tả là đáng tin cậy, cho rằng cuốn sách rất có thể phần lớn là sản phẩm của AI.
Cáo buộc AI ban đầu xuất hiện trên X ngày 21/9, đúng ngày C’était ça ou mourir nhận Prix du roman Fnac. Một tài khoản ẩn danh có tên Balance ton Claude nói đã đưa nội dung sách vào Pangram, phần mềm phát hiện AI, và kết luận văn bản gần như hoàn toàn được tạo bởi AI.
Tuy nhiên, đây không phải kết luận được xác nhận độc lập. Một số công cụ phát hiện AI khác được truyền thông Pháp sử dụng lại cho kết quả nghiêng về khả năng tác phẩm do con người viết. Sự khác biệt này cho thấy giới hạn đáng kể của các hệ thống cố gắng suy đoán nguồn gốc văn bản chỉ từ đặc điểm ngôn ngữ, nhất là khi các tính năng tạo và nghiên cứu nội dung ngày càng làm mờ ranh giới giữa hỗ trợ công cụ và quyền tác giả.
Tác giả bác bỏ và phản ứng từ nhà xuất bản
Orélien phủ nhận việc dùng AI, cho rằng cáo buộc mang động cơ phân biệt chủng tộc. Ông nói văn phong của mình sử dụng ngôn ngữ, hình ảnh, sự lặp lại và nhịp điệu truyền thống của Haiti và Caribe, những yếu tố có thể khiến tác phẩm bị đọc sai qua các công cụ tự động.
Tại một lễ hội văn học ở Manosque, miền nam nước Pháp, ông nói những người chỉ trích không chỉ tấn công cuốn sách mà còn muốn làm câm lặng tiếng nói của ông. Tác giả cho biết sẽ không bình luận thêm về các cáo buộc mới nhất trong lúc chờ tình hình lắng xuống.
Éditions du Boréal, nhà xuất bản ban đầu tại Canada, nói chưa thể xác nhận hoặc phủ nhận các cáo buộc nhắm vào tác giả. Đơn vị này kêu gọi không vội kết luận khi chưa có bằng chứng cụ thể, đồng thời lên án các tin nhắn thù ghét và công kích cá nhân. Nhà xuất bản cũng nói họ quan ngại trước cáo buộc đạo văn.
Cáo buộc đạo văn làm tranh cãi leo thang
Vụ việc không chỉ xoay quanh AI. Truyền thông Pháp sau đó nêu cáo buộc Orélien đã sao chép một truyện ngắn từng đoạt giải từ phần lời tựa cuốn The Morning of the Magicians của nhà báo Pháp Louis Pauwels, xuất bản lần đầu năm 1960.
Chính cáo buộc này dường như khiến lập trường của Académie Goncourt cứng rắn hơn. Trước đó, chủ tịch học viện Philippe Claudel từng kêu gọi thận trọng khi đánh giá cáo buộc liên quan AI.
Trước khi bị rút khỏi danh sách dài, sách đã bán khoảng 35.000 bản, giành Prix du roman Fnac và bán quyền dịch sang hơn 20 quốc gia. Điều đó khiến hệ quả của tranh cãi vượt ra ngoài một mùa giải thưởng, tác động đến tác giả, nhà xuất bản và các thị trường xuất bản quốc tế.
Vì sao đáng chú ý?
Vụ việc đặt ra bài toán khó cho các tổ chức trao giải và ngành xuất bản: phải bảo vệ chuẩn mực về tác quyền và tính xác thực, nhưng cũng cần tránh coi kết quả từ một công cụ phát hiện AI là bằng chứng tuyệt đối. Với các tác giả viết bằng giọng địa phương, sử dụng nhịp điệu, lối lặp hoặc cấu trúc ngôn ngữ ngoài chuẩn phổ biến, nguy cơ bị hệ thống tự động đánh giá sai có thể đặc biệt đáng lưu ý.
Académie Goncourt dự kiến công bố danh sách rút gọn ngày 6/10 và trao giải ngày 4/11. Những mốc này sẽ diễn ra khi các câu hỏi về bằng chứng, quy trình thẩm định và vai trò của AI trong sáng tác vẫn chưa có lời giải rõ ràng.
Skills Bridge tổng hợp
