Mục lục
TL;DR: Dữ liệu sơ bộ tại Mỹ cho thấy số hồ sơ thành lập doanh nghiệp chưa có dấu hiệu tuyển người tăng nhanh ở các ngành tiếp xúc mạnh với AI, khi công cụ từ OpenAI và Anthropic giúp một cá nhân đảm nhiệm nhiều việc vốn cần cả đội ngũ.
AI đang hạ chi phí khởi động và vận hành doanh nghiệp nhỏ, từ ghi sổ, chăm sóc khách hàng và quảng cáo đến thiết kế hình ảnh, quản lý tồn kho. Hệ quả dễ thấy không hẳn là doanh nghiệp thay người bằng AI, mà là một cá nhân có thể thử nhiều kênh bán hàng và tăng doanh thu trước khi cần tuyển nhân sự.
Phân tích của Liya Palagashvili, nhà kinh tế lao động tại Mercatus Center thuộc Đại học George Mason, ghi nhận xu hướng này rõ hơn ở những ngành tiếp xúc cao với AI. Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ mang tính mô tả và chưa chứng minh AI là nguyên nhân trực tiếp.
Hồ sơ doanh nghiệp chưa có kế hoạch tuyển dụng tăng
Từ quý I/2024 đến quý I/2026, số hồ sơ kinh doanh trong các ngành tiếp xúc mạnh với AI nhưng không có chỉ dấu tuyển dụng sớm tăng 26,8%, từ khoảng 222.000 lên 281.000 hồ sơ mỗi quý. Cùng giai đoạn, nhóm hồ sơ có tín hiệu rõ hơn rằng sẽ trở thành doanh nghiệp có nhân sự giảm 6,4%.
Để đối chiếu, Palagashvili xem xét ngành xây dựng và bán buôn. Số hồ sơ thuộc nhóm chưa có nhân viên ở hai ngành này giảm 0,4%.
Thước đo dựa trên dữ liệu Census nhận diện những hồ sơ chưa gắn với bảng lương hoặc kế hoạch tuyển người trong ngắn hạn. Nó không cho biết các doanh nghiệp này về sau có tiếp tục là công ty một người hay có tuyển dụng hay không. Vì vậy, chưa thể kết luận AI đang trực tiếp làm giảm việc làm hoặc tạo ra làn sóng doanh nghiệp không nhân viên.
Một người có thể đảm nhiệm nhiều khâu vận hành
Alex Willen đang vận hành 12 thương hiệu thương mại điện tử mà không có nhân viên và dự kiến đạt doanh thu 2,5 đến 3 triệu USD trong năm nay. Theo Willen, Claude của Anthropic hỗ trợ ghi sổ, chăm sóc khách hàng, quảng cáo và tồn kho; công cụ tạo ảnh của OpenAI làm phần việc từng phải thuê nhiếp ảnh gia và nhà thiết kế.
Ông cho biết một buổi chụp ảnh sản phẩm truyền thống có thể tốn 2.000 đến 5.000 USD, còn ảnh listing do nhà thiết kế thực hiện có thể tốn 300 đến 1.000 USD. Khoản tiết kiệm này vừa tăng phần lợi nhuận giữ lại, vừa giúp ông thử những nguồn doanh thu mà trước đây không đáng để thuê thêm người.
Sau khi mua thương hiệu đồ săn bắn Lone Trail, website Shopify của thương hiệu này chỉ đóng góp khoảng 1% doanh số. Willen nói ông đã dùng ChatGPT và Claude để xây dựng lại website, đồng thời dùng AI hỗ trợ quảng cáo trên Meta; trong một giai đoạn 30 ngày gần đây, Shopify đóng góp khoảng 30% doanh thu. Đây là số liệu do chính Willen cung cấp, không phải dữ liệu được kiểm toán độc lập.
Kristin Ginn rời Microsoft vào tháng 3/2026 để mở công ty tư vấn ứng dụng AI trnsfrmAItn. Sau bảy tháng, bà cho biết đã có khoảng 250.000 USD doanh thu nhận được hoặc hợp đồng ký đến hết năm, dù không có nhân viên hay cộng tác viên thường xuyên. Ginn dùng AI cho đề xuất, định giá và chiến lược, đồng thời đang cân nhắc áp dụng hệ thống tự xử lý chuỗi tác vụ vào một phần quy trình nhiều lao động của khách hàng.
AI chưa đồng nghĩa với ít việc làm hơn
Khảo sát của FreshBooks cho thấy 79% solopreneur, tức người tự vận hành doanh nghiệp, đã thử AI trước khi thuê người làm một việc họ không tự đảm nhiệm được. Khi tính cả chủ microbusiness, tỷ lệ này là 86%.
Nhưng dữ liệu từ các doanh nghiệp nhỏ đang hoạt động lại cho thấy bức tranh khác. Gusto theo dõi doanh nghiệp sau khi áp dụng AI và nhận thấy sau một năm, số nhân sự của nhóm này cao hơn khoảng 7% so với các doanh nghiệp tương đương biết về AI nhưng chưa dùng. Với doanh nghiệp dưới 10 người, chênh lệch tăng nhân sự là khoảng 10%.
Hai kết quả không nhất thiết mâu thuẫn. AI có thể giúp công ty mới đạt doanh thu ban đầu mà chưa cần tuyển người, trong khi doanh nghiệp hiện hữu có thể tuyển thêm khi tăng trưởng nhờ năng suất cao hơn. Dữ liệu hiện có chưa đủ để xác định xu hướng nào sẽ chiếm ưu thế trên toàn thị trường lao động.
Quyền lực nền tảng có thể tăng cùng các doanh nghiệp nhỏ
Theo nhà kinh tế Stanford Erik Brynjolfsson, AI có thể tạo ra một "đuôi dài" gồm nhiều nhà sản xuất nhỏ có năng lực hơn. Tuy vậy, các nền tảng lớn cũng có thể mạnh hơn vì họ cung cấp công cụ hoặc kết nối người bán với khách hàng.
Willen vẫn có khoảng 80% tổng doanh thu đến từ Amazon, đồng thời dùng Meta và Shopify để mở rộng kênh bán trực tiếp. Ginn cho biết LinkedIn là một trong những nguồn khách hàng quan trọng của công ty tư vấn. AI có thể giảm nhu cầu cho một số khâu vận hành nội bộ, nhưng không loại bỏ sự phụ thuộc của doanh nghiệp nhỏ vào hạ tầng phân phối và tiếp cận khách hàng do các nền tảng lớn kiểm soát.
Vì sao đáng chú ý?
Brynjolfsson dự đoán thị trường có thể phân hóa: một đầu là các nhóm rất nhỏ làm được nhiều việc hơn nhờ AI, đầu kia là những tổ chức lớn tận dụng dữ liệu, công nghệ và quy mô. Trong kịch bản đó, doanh nghiệp cỡ trung có thể bất lợi vì không có cấu trúc gọn nhẹ của solopreneur, cũng không có lợi thế phân phối và nguồn lực của tập đoàn lớn.
Đây vẫn là giả thuyết về cấu trúc thị trường, chưa phải kết luận đã được xác lập. Nhưng các số liệu và ví dụ ban đầu cho thấy số nhân viên có thể không còn phản ánh đầy đủ quy mô công việc hay doanh thu mà một đội ngũ nhỏ có thể tạo ra.
Skills Bridge tổng hợp
